پنج راه برای صحبت با کودکان خردسال در مورد کار و مشاغل

 

ممکن است برخی والدین خوش‌فکر اظهار کنند که نباید کودکان را با چنین سؤالاتی در مورد مشاغل آینده و فکر کار کردن اذیت کنیم. آن‌ها معمولاً استدلال می‌کنند: «بگذاریم بچه‌ها بچگی کنند؛ وقتی بزرگ شدند به‌اندازه کافی وقت دارند تا با مشکلات بزرگسالی دست‌وپنجه نرم کنند؛ بعدها فرصت زیادی دارند تا برای آینده‌شان برنامه‌ریزی کنند. الآن باید رهایشان کنیم تا فقط لذت ببرند و کودکی کنند»؛ اما به‌راستی واقعیت چیست؟

در جواب این سؤال باید گفت آنچه افراد یا بهتر است بگوییم والدین کمی تشخیص می‌دهند این است که کودکان دائماً جهان اطراف خود را مشاهده می‌کنند، اطلاعات را دریافت می‌کنند، الگوها را مشاهده و سعی می‌کنند آنچه را که دیده‌اند تجربه و درک کنند. این امر شامل کار بزرگسالان و مشاغلی که بزرگسالان انجام می‌دهند نیز می‌شود. کودکان تمام تلاش خود را برای درک و سازمان‌دهی دنیای مشاغلی که می‌بینند انجام می‌دهند و در برخی مواقع آنها ایده‌ها و اندیشه‌هایی در مورد اینکه چه کسی می‌تواند کارهای خاصی را انجام دهد در ذهن خود شکل می‌دهند. برای مثال ممکن است آنها به این فکر کنند که برخی مشاغل را زنان و برخی دیگر را مردان می‌توانند انجام دهند. درواقع بر اساس تجربیاتی که دارند، مشاغل را به دو گروه "مردانه – زنانه" تقسیم می‌کنند. اینکه مردانه یا زنانه بودن مشاغل درست است یا خیر؟ جای بحث زیادی دارد. چراکه در دنیای امروز نیاز به فراتر رفتن از جنسیت یا بهتر است بگوییم "کلیشه‌های جنسیتی" دست و پاگیر وجود دارد. بحث راجع به این مقوله مهم را به‌وقت دیگری موکول می‌کنیم و به ادامه مقاله حاضر می‌پردازیم.

 

همان‌طور که گفته شد مفهوم انتخاب شغل و روش دستیابی به مشاغل، ذهن کودکان را به خود مشغول می‌کند. ژان پیاژه معتقد است «کودکان، دانشمندان کنجکاوی هستند که در جستجو و مکاشفه محیط اطراف‌اند». کودکان خردسال در این گروه سنی، درک خود از مشاغل و حرفه‌ها را بر اساس تخیل و رؤیاپردازی نشان می‌دهند و از توضیحات و تفکر جادویی برای نحوه ورود افراد به مشاغل استفاده می‌کنند. درواقع آن‌ها داستان‌هایی برای رؤیاهای شغلی خود می‌سازند.

با توجه به آنچه گفته شد والدین، مربیان و سایر بزرگسالان (دیگران مهم) باید به اکتشاف مشاغل از سوی کودکان و رشد و توسعه درک ساده آنان از نحوه آماده‌سازی افراد برای کارهای آینده، کمک کنند. در ادامه 5 راهبردی که می‌تواند به بزرگسالان علاقه‌مند کمک کند تا به شروع فرایند مسیر رشد شغلی کودکانشان جهت دهند، آورده شده است.

• فرصت‌هایی برای مواجهه با شغل ایجاد کنید

با جلب‌توجه کودکان به افرادی که مشاغل مختلفی در جامعه دارند، به افزایش آگاهی آنها از طیف گسترده مشاغل کمک کنید. کارهایی را که دیگران انجام می‌دهند برای کودکتان توصیف کنید و اسم یا عنوان شغل را به او بگویید؛ به‌عنوان‌مثال:

 فرصت‌های زیادی وجود دارد که می‌توان کودک را با مشاغل آشنا کرد. برای مثال در فروشگاه مواد غذایی، به هنگام قدم زدن در خیابان، حضور در بازارهای محلی، گردش و سفر، رفتن به یک مزرعه محصولات کشاورزی و... باید از این فرصت‌ها برای کودکانمان، تجارب یادگیری بسازیم.

 

• الگوی کنجکاوی فرزندانتان باشید

در مورد مشاغل دیگران، کنجکاوی کنید تا کودکانتان نیز شما را الگوی خود قرار دهند. برای مثال وقتی با هر شغل مواجه می‌شوید (و فرزندتان در کنار شماست) سؤالاتی را به‌صورت بازیگوشانه و از روی تعجب در مورد آن شغل مطرح کنید. مثلاً می‌توانید این‌گونه بپرسید:

کنجکاوی که توسط یک بزرگسال مورد اعتماد، الگوبرداری می‌شود کودکان را ترغیب می‌کند تا سؤالات خود را جستجو کرده و بپرسند. معلمان و والدین می‌توانند کنجکاوی را در مکالمات و برنامه‌های درسی روزمره تزریق کنند.

• درباره رویه و فرایند کار صحبت کنید

 از هدف‌گذاری برای تشویق درک کودکان از مراحل انتخاب و موفقیت شغلی استفاده کنید. به‌عنوان‌مثال: «چطور یک نفر پزشک می‌شود؟». گام‌های بارش فکری را با یکدیگر انجام دهید: فارغ‌التحصیل دبیرستان، داوطلب شدن در بیمارستان، رفتن به دانشگاه برای تحصیل پزشکی». این بحث‌ها به کودکان کمک می‌کند تا از درک ساده شغلی مرتبط با لباس فرم یا اشیا فراتر روند؛ چون اکثر کودکان فکر می‌کنند اگر از گوشی پزشکی استفاده کنند، پزشک می‌شوند!

• از آنها بخواهید آینده خود را تصور کنند

از کودکان بخواهید 5، 10 یا حتی 20 سال بعد را تصور کنند. از آنها در مورد کارهایی که می‌خواهند هر روز انجام دهند، اینکه چگونه می‌خواهند وقت خود را بگذرانند، چه فعالیت‌های اوقات فراغت را می‌خواهند مرتباً انجام دهند و چه‌کارهایی را دوست دارند انجام دهند، سؤال بپرسید. در کلاس‌های پیش‌دبستانی و مدرسه، مربیان می‌توانند از تکلیف «اندیشیدن در مورد خود» استفاده کنند. مثلاً می‌تواند از بچه‌ها بخواهند که در مورد آینده و بزرگسالی خود صحبت کنند و مشاغل آینده خود را ترسیم کنند. برای این تمرین می‌توان از نقاشی کشیدن هم استفاده کرد. از آنها بخواهید تا روزهای آینده و شغل آینده خود را نقاشی کنند.

• از قدرت بازی استفاده کنید!

 فرصت‌هایی را برای کودکان فراهم کنید تا با اسباب‌بازی‌هایی که نشانگر برخی مشاغل هستند بازی کنند (به‌عنوان‌مثال گوشی پزشکی، کلاه سرآشپز) و سپس نحوه ارتباط این اسباب‌بازی‌ها با مشاغل را توضیح دهید. لباس و اسباب‌بازی به کودکان کمک می‌کند اشیا را با مشاغل مرتبط کنند. بااین‌حال، بدون توضیح بیشتر در مورد روندهای شغلی (یعنی مسیری که طی می‌شود تا یک نفر در یک شغل، مشغول به کار شود)، کودکان فکر می‌کنند که مثلاً پوشیدن کلاه آشپزی همان چیزی است که فرد را به یک آشپز تبدیل می‌کند.

بنابراین، جلو بروید، از کودکان خود بپرسید که وقتی بزرگ شدند می‌خواهند چه‌کاره شوند؛ اما در اینجا متوقف نشوید. با آنها در مورد کار خود صحبت کنید؛ اینکه هر روز چه کاری انجام می‌دهید، آنچه در این زمینه دوست دارید، اینکه چگونه در مسیر شغلی خود تصمیم می‌گیرید و اینکه برای رسیدن به آنجا باید چه کاری انجام دهید. تصور آنها از مشاغل را مثبت نگه دارید و پذیرای سؤالات آنها باشید.

 «به یاد داشته باشید، تغییرات کوچک می‌تواند تفاوت زیادی ایجاد کند»

"Remember, small changes can make a big difference"

نویسنده: دکتر مجتبی حقانی 
مشاور مسیر شغلی و توسعه فردی
جهت رزرو مشاوره شغلی: 09379298609